Articulus I
Whether Pride Is a Sin?
Arg. 1 Objection 1
Ad primum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit peccatum. Nullum enim peccatum est repromissum a Deo, promittit enim Deus quod ipse facturus est; non est autem auctor peccati. Sed superbia connumeratur inter repromissiones divinas, dicitur enim Isaiae LX, ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generatione et generationem. Ergo superbia non est peccatum.
It would seem that pride is not a sin. For no sin is the object of God's promise. For God's promises refer to what He will do; and He is not the author of sin. Now pride is numbered among the Divine promises: for it is written (Isa. 60:15): "I will make thee to be an everlasting pride [Douay: 'glory'], a joy unto generation and generation." Therefore pride is not a sin.
Arg. 2 Objection 2
Praeterea, appetere divinam similitudinem non est peccatum, hoc enim naturaliter appetit quaelibet creatura, et in hoc optimum eius consistit. Et praecipue hoc convenit rationali creaturae, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Sed sicut dicitur in libro sententiarum prosperi, superbia est amor propriae excellentiae, per quam homo Deo similatur, qui est excellentissimus, unde dicit Augustinus, in II Confess., superbia celsitudinem imitatur, cum tu sis unus super omnia Deus excelsus. Ergo superbia non est peccatum.
Further, it is not a sin to wish to be like unto God: for every creature has a natural desire for this; and especially does this become the rational creature which is made to God's image and likeness. Now it is said in Prosper's Lib. Sent. 294, that "pride is love of one's own excellence, whereby one is likened to God who is supremely excellent." Hence Augustine says (Confess. ii, 6): "Pride imitates exaltedness; whereas Thou alone art God exalted over all." Therefore pride is not a sin.
Arg. 3 Objection 3
Praeterea, peccatum non solum contrariatur virtuti, sed etiam opposito vitio, ut patet per philosophum, in II Ethic. Sed nullum vitium invenitur oppositum esse superbiae. Ergo superbia non est peccatum.
Further, a sin is opposed not only to a virtue but also to a contrary vice, as the Philosopher states (Ethic. ii, 8). But no vice is found to be opposed to pride. Therefore pride is not a sin.
Sed contra On the contrary
Sed contra est quod dicitur Tobiae IV, superbiam nunquam in tuo sensu aut in tuo verbo dominari permittas.
On the contrary, It is written (Tob. 4:14): "Never suffer pride to reign in thy mind or in thy words."
Respondeo I answer that
Respondeo dicendum quod superbia nominatur ex hoc quod aliquis per voluntatem tendit supra id quod est, unde dicit Isidorus, in libro Etymol., superbus dictus est quia super vult videri quam est, qui enim vult supergredi quod est, superbus est. Habet autem hoc ratio recta, ut voluntas uniuscuiusque feratur in id quod est proportionatum sibi. Et ideo manifestum est quod superbia importat aliquid quod adversatur rationi rectae. Hoc autem facit rationem peccati, quia secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., malum animae est praeter rationem esse. Unde manifestum est quod superbia est peccatum.
I answer that, Pride (superbia) is so called because a man thereby aims higher (supra) than he is; wherefore Isidore says (Etym. x): "A man is said to be proud, because he wishes to appear above (super) what he really is"; for he who wishes to overstep beyond what he is, is proud. Now right reason requires that every man's will should tend to that which is proportionate to him. Therefore it is evident that pride denotes something opposed to right reason, and this shows it to have the character of sin, because according to Dionysius (Div. Nom. iv, 4), "the soul's evil is to be opposed to reason." Therefore it is evident that pride is a sin.
Ad 1 Reply to Objection 1
Ad primum ergo dicendum quod superbia dupliciter accipi potest. Uno modo, ex eo quod supergreditur regulam rationis. Et sic dicimus eam esse peccatum. Alio modo potest superbia nominari simpliciter a superexcessu. Et secundum hoc, omne superexcedens potest nominari superbia. Et ita repromittitur a Deo superbia, quasi quidam superexcessus bonorum. Unde et Glossa Hieronymi dicit, ibidem, quod est superbia bona, et mala. Quamvis etiam dici possit quod superbia ibi accipitur materialiter pro abundantia rerum de quibus possunt homines superbire.
Pride (superbia) may be understood in two ways. First, as overpassing (supergreditur) the rule of reason, and in this sense we say that it is a sin. Secondly, it may simply denominate "super-abundance"; in which sense any super-abundant thing may be called pride: and it is thus that God promises pride as significant of super-abundant good. Hence a gloss of Jerome on the same passage (Isa. 61:6) says that "there is a good and an evil pride"; or "a sinful pride which God resists, and a pride that denotes the glory which He bestows."
It may also be replied that pride there signifies abundance of those things in which men may take pride.
Ad 2 Reply to Objection 2
Ad secundum dicendum quod eorum quae naturaliter homo appetit, ratio est ordinatrix, et ita, si aliquis a regula rationis recedit, vel in plus vel in minus, erit talis appetitus vitiosus; sicut patet de appetitu cibi, qui naturaliter desideratur. Superbia autem appetit excellentiam in excessu ad rationem rectam, unde Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod superbia est perversae celsitudinis appetitus. Et inde est etiam quod, sicut Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, superbia perverse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo, sed imponere vult sociis dominationem suam pro illo.
Reason has the direction of those things for which man has a natural appetite; so that if the appetite wander from the rule of reason, whether by excess or by default, it will be sinful, as is the case with the appetite for food which man desires naturally. Now pride is the appetite for excellence in excess of right reason. Wherefore Augustine says (De Civ. Dei xiv, 13) that pride is the "desire for inordinate exaltation": and hence it is that, as he asserts (De Civ. Dei xiv, 13; xix, 12), "pride imitates God inordinately: for it hath equality of fellowship under Him, and wishes to usurp His dominion over our fellow-creatures."
Ad 3 Reply to Objection 3
Ad tertium dicendum quod superbia directe opponitur virtuti humilitatis, quae quodammodo circa eadem magnanimitati existit, ut supra dictum est. Unde et vitium quod opponitur superbiae in defectum vergens, propinquum est vitio pusillanimitatis, quae opponitur magnanimitati secundum defectum. Nam sicut ad magnanimitatem pertinet impellere animum ad magna, contra desperationem; ita ad humilitatem pertinet retrahere animum ab inordinato appetitu magnorum, contra praesumptionem. Pusillanimitas autem, si importet defectum a prosecutione magnorum, proprie opponitur magnanimitati per modum defectus; si autem importet applicationem animi ad aliqua viliora quam hominem deceant, opponetur humilitati secundum defectum, utrumque enim ex animi parvitate procedit. Sicut et e contrario superbia potest secundum superexcessum et magnanimitati et humilitati opponi, secundum rationes diversas, humilitati quidem, secundum quod subiectionem aspernatur; magnanimitati autem, secundum quod inordinate ad magna se extendit. Sed quia superbia superioritatem quandam importat, directius opponitur humilitati, sicut et pusillanimitas, quae importat parvitatem animi in magna tendentis, directius opponitur magnanimitati.
Pride is directly opposed to the virtue of humility, which, in a way, is concerned about the same matter as magnanimity, as stated above (Q. 161, A. 1, ad 3). Hence the vice opposed to pride by default is akin to the vice of pusillanimity, which is opposed by default to magnanimity. For just as it belongs to magnanimity to urge the mind to great things against despair, so it belongs to humility to withdraw the mind from the inordinate desire of great things against presumption. Now pusillanimity, if we take it for a deficiency in pursuing great things, is properly opposed to magnanimity by default; but if we take it for the mind's attachment to things beneath what is becoming to a man, it is opposed to humility by default; since each proceeds from a smallness of mind. In the same way, on the other hand, pride may be opposed by excess, both to magnanimity and humility, from different points of view: to humility, inasmuch as it scorns subjection, to magnanimity, inasmuch as it tends to great things inordinately. Since, however, pride implies a certain elation, it is more directly opposed to humility, even as pusillanimity, which denotes littleness of soul in tending towards great things, is more directly opposed to magnanimity.